Vergelijking vertaalmachine en vertaler

DeepL vertaalrobot

Het Duitse DeepL GmbH biedt sinds de zomer van 2017 naast de tweetalige zoekmachine Linguee toegang tot de online vertaalmachine DeepL. Net als populaire concurrerende diensten als Google Translate en Bing Translator van Microsoft werkt DeepL met een zelflerend algoritme, neurale netwerken op basis van tekstanalyse (ook wel DeepLearning, vandaar de naam). Op internet is al diverse malen vrij overtuigend aangetoond dat de neurale machinevertalingen van DeepL een voorsprong hebben op die van vergelijkbare automatische vertaalservices. Dat maakt nieuwsgierig naar hoe zo’n computervertaling zich verhoudt tot een vertaling van een vertaler van vlees en bloed. Om daar achter te komen, heb ik de vertaalcomputer teksten gevoed en de resultaten vergeleken met de vertalingen die ik hiervan zelf eerder al had gemaakt.

(19-02-2020)

Bronmateriaal vertaalvergelijking

Eind 2019 heb ik voor potentiële klanten een virtueel vertaalproject gecreëerd met documentatie van de Philips CD100, de eerste cd-speler op de Europese markt. Dit showcaseproject bevat zeer divers tekstmateriaal uit onder andere de gebruiksaanwijzing, folder, servicehandleiding en catalogus van de CD100. Met deze showcasevertalingen kaart ik veelvoorkomende vertaalkwesties aan en leg ik kort uit hoe ik die behandel. Daarnaast biedt het project een interessant retrospectief op een revolutionair apparaat.

bekijk showcasevertaling CD100

Op 6 februari 2020 introduceerde DeepL een volledig nieuw vertaalsysteem. Drie dagen later, op 9 februari 2020, heb ik deze vernieuwde machinevertalingstechnologie het bronmateriaal laten vertalen op zowel zinsniveau (per zin) als alineaniveau (per alinea). De verschillen tussen de vertaalde zinnen met of zonder extra aangeboden context zijn miniem (zie cirkeldiagram) en pakken opvallenderwijs niet altijd positief uit voor de contextrijkere variant.

Gemiddeld verschil in woordaantal
  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

In 't DeepL: verschil tussen vertaalcomputer en vertaler

In de gele kaders hieronder staan achtereenvolgens steeds de Engelse bronzin van Philips, de op zinsniveau vertaalde machinevertaling van DeepL en de showcasevertaling van BlacKKite. In het commentaar onder de kaders analyseer ik de verschillen tussen de vertalingen en bespreek ik de eventuele verschillen tussen de vertaalresultaten die DeepL geeft voor vertalingen op zinsniveau en alineaniveau.

Naar vergelijking:
zin 3zin 4zin 5zin 6
zin 7zin 8zin 9zin 10

Zin 1/2

Philips-logo Woorden: 31 | Tekens: 152

The Compact Disc system is silent and offers untold benefits in sound quality, convenience and durability. The music signal is read by a laserbeam, which imposes no wear on the disc.


DeepL-logo Woorden: 29 | Tekens: 172

Het Compact Disc systeem is stil en biedt onnoemelijke voordelen in geluidskwaliteit, gemak en duurzaamheid. Het muzieksignaal wordt gelezen door een laserstraal, die geen slijtage aan de disc oplegt.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 28 | Tekens: 165

Het cd-systeem is stil en biedt ontelbare voordelen op het gebied van geluidskwaliteit, gemak en duurzaamheid. Een laserstraal leest het muzieksignaal zonder slijtage te veroorzaken aan de cd.

Ik beschouw DeepL’s onvertaalde Nederlandse equivalent van het Engelse disc als verkorte notatie van compact disc. In die hoedanigheid is het immers synoniem aan de woorden schijf en cd. Maar feitelijk is disc een onbestaand Nederlands woord dat niet voorkomt in het Groot Woordenboek van Van Dale of de woordenlijst van de Taalunie. Zie ook de opmerking bij de vertaling disk in zin 6 op alineaniveau.

Technisch schrijvers gebruiken in handleidingen regelmatig de lijdende vorm. In deze overtuigende tekst uit de inleiding zou een actieve variant niet misstaan. Een passieve zin is natuurlijk niet fout, maar maakt de tekst vaak wel omslachtiger. Een vertaler kan ervoor kiezen om zo’n passieve zin om te zetten naar een actieve variant, een best practice in copywriting.

Zin 3

Philips-logo Woorden: 29 | Tekens: 123

We have kept the instructions as short and concise as possible as we know how anxious you are to hear your Compact Disc player for the very first time.


DeepL-logo Woorden: 28 | Tekens: 124

We hebben de instructies zo kort en bondig mogelijk gehouden, omdat we weten hoe bezorgd u bent om uw Compact Disc speler voor de eerste keer te horen.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 23 | Tekens: 112

We hebben de instructies zo beknopt mogelijk gehouden, omdat we weten dat u staat te trappelen om te gaan luisteren naar uw cd-speler.

De betekenis van anxious is hier uitkijken naar. DeepL heeft hier duidelijk onvoldoende zicht op de context van de zin. Als ik de hele alinea aanbied, heeft het vertaalsysteem klaarblijkelijk wel voldoende context om de zin te kunnen corrigeren tot: (…) omdat we weten hoe graag u uw Compact Disc-speler voor het eerst wilt horen. Let ook op het extra koppelteken dat DeepL introduceert in het woord Compact Disc-speler.

Zin 4

Philips-logo Woorden: 31 | Tekens: 132

With your hand open, and thumb and fingers extended, take the Compact Disc out of its holder and fit it, label side up, on to the spindle in the disc compartment.


DeepL-logo Woorden: 29 | Tekens: 136

Neem de Compact Disc met open hand en uitgestrekte duim en vingers uit de houder en plaats deze met de labelzijde naar boven op de spindel in het disc-compartiment.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 25 | Tekens: 95

Haal de cd tussen duim en vingers uit het hoesje. Plaats de cd met de bedrukte zijde naar boven op de as in het cd-vak.

De handelingen worden in deze grammaticaal correcte machinevertaling wat omslachtig en onduidelijk verwoord (drie keer achtereen en). Dat kan korter. Inkopers van technische vertalingen stellen soms restricties aan het tekenaantal van de vertaling ten opzichte van het Engelstalige origineel (bijvoorbeeld als tekst buiten het bereik van een display kan vallen). Omdat het Nederlands voor dezelfde boodschap vaak meer tekens nodig heeft dan het Engels, moet een vertaler Engels-Nederlands alert zijn op die tekstexpansie. Schrappen is een van de standaardgereedschappen van de vertaler die ontbreekt in de gereedschapskist van de vertaalmachine. Alleen met post-editing kun je een computervertaling eventueel laten afknotten. Mijn vertalingen komen op zowel woord- als tekendichtheid gemiddeld net iets onder die van de originele handleiding van Philips uit.

Gemiddeld tekenaantal

Zin 5

Philips-logo Woorden: 34 | Tekens: 150

Do not allow more than 5 seconds to elapse between releasing the STORE button and pressing the SELECT button to make the next selection, otherwise the TRACK Display LED will go out.


DeepL-logo Woorden: 34 | Tekens: 151

Laat niet meer dan 5 seconden verstrijken tussen het loslaten van de STORE knop en het indrukken van de SELECT knop om de volgende keuze te maken, anders gaat de TRACK Display LED uit.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 31 | Tekens: 152

Nadat u op de knop STORE (opslaan) hebt gedrukt, moet u binnen 5 seconden met de knop SELECT (selecteren) de volgende track selecteren, anders dooft de led voor de betreffende track.

DeepL vertaalt de Engelstalige functiebeschrijvingen van uitlees- en bedieningselementen niet. Een vertaler kan inschatten of het nodig is om de Nederlandse vertaling te vermelden (bv. standaard tussen haakjes achter de Engelse term of alleen bij de introductie van de term).

Zin 6

Philips-logo Woorden: 33 | Tekens: 159

You will have no problems in playing such discs on your Compact Disc player, but the operation of the PROGR Display, the functions of the player and the programming will be slightly affected.


DeepL-logo Woorden: 35 | Tekens: 179

U zult geen problemen hebben met het afspelen van dergelijke discs op uw Compact Disc speler, maar de werking van het PROGR Display, de functies van de speler en de programmering zullen enigszins worden beïnvloed.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 26 | Tekens: 145

U zult dit soort cd's probleemloos kunnen afspelen, maar de werking van het PROGR-display en de functies voor afspelen en programmeren worden er enigszins door beïnvloed.

DeepL wijzigt op alineaniveau het woordje disc in disk, wat ik op z’n minst een opmerkelijke aanpassing vind. Omdat in de rest van de tekst ook de samenstelling compact disc voorkomt, heb ik eerder de schrijfwijze disc (met een c) als verkorting daarvan niet fout gerekend. De spellingsvariant disk (met een k) is in deze context echter echt een vertaalfout, want er is een duidelijk technisch verschil. Een disc (in samenstellingen als minidisc en compact disc) is een optisch opslagmedium, zoals een audio-cd, cd-rom en dvd. Een disk (in samenstellingen als diskdrive, harddisk en floppydisk) daarentegen is een magnetisch opslagmedium.

Zin 7

Philips-logo Woorden: 29 | Tekens: 126

When the decoder PCB is placed in one of the two service positions (see fig below) measurement can be performed on both the servo PCB and the decoder PCB.


DeepL-logo Woorden: 26 | Tekens: 158

Wanneer de decoderprintplaat in een van de twee serviceposities is geplaatst (zie onderstaande afbeelding) kan de meting worden uitgevoerd op zowel de servo- als de decoderprintplaat.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 24 | Tekens: 120

Door de decoderprint in een van de twee servicestanden te plaatsen (zie afb. hierna), kunt u zowel aan de servoprint als de decoderprint meten.

Afbeeldingen kunnen bij het opmaken van een tekst onbedoeld op een andere locatie belanden. De vertaler kan daarom besluiten om verwijzingen ambigu (bv. hiervoor/hierna) of juist absoluut (bv. afb. 4) te maken.

Op alineaniveau kort DeepL de samenstelling printplaat af tot print.

Zin 8

Philips-logo Woorden: 15 | Tekens: 87

The error correction test disc was cleared with all tests being replayed without audible degradation.


DeepL-logo Woorden: 13 | Tekens: 94

De foutcorrectietestschijf werd gewist en alle tests werden opnieuw afgespeeld zonder hoorbare degradatie.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 13 | Tekens: 97

De cd-speler speelde alle tests van de foutcorrectie-testschijf zonder dat de geluidskwaliteit verslechterde.

DeepL vertaalt het werkwoord clear als wissen. Ook als ik het vertaalprogramma meer context bied, handhaaft het deze vertaling.

Ik vind het knap dat DeepL een lange samenstelling als foutcorrectietestschijf correct spelt, aangezien onnodig spatiegebruik bij samenstellingen een veelvoorkomend manco van machinevertalingen is. Zelf spel ik dit woord met een koppelteken om de leesbaarheid te verbeteren.

Zin 9

Philips-logo Woorden: 30 | Tekens: 159

The player excelled with the Concertgebouw Shotakovich symphony capturing the size and character of the hall acoustic and placing the power of the instruments in depth in the stereo image.


DeepL-logo Woorden: 34 | Tekens: 169

De speler blonk uit met de symfonie van Concertgebouw Shotakovich die de grootte en het karakter van de zaal akoestisch vastlegt en de kracht van de instrumenten in de diepte in het stereobeeld plaatst.

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 29 | Tekens: 185

De speler laat bij beluistering van de Sjostakovitsj-symfonie overtuigend het formaat en akoestisch karakter van Het Concertgebouw horen en plaatst de power van de instrumenten driedimensionaal in het stereobeeld.

Fouten en slordige of onduidelijke formuleringen in de brontekst vormen een groot risico voor vertaalsoftware. De onderlinge relatie tussen locatie en uitvoerende blijkt in deze zin begrijpelijkerwijs het grootste struikelblok. Ik heb deze kwestie op een creatieve manier opgelost door de locatienaam in eerste instantie weg te laten en verderop te laten terugkeren in plaats van het woordje zaal.

DeepL behoudt hier de Engelse spelling van eigennamen. Ik spel eigennamen volgens algemene spellingsregels en neem namen van organisaties over in de notatie die de betreffende organisatie zelf hanteert.

Op alineaniveau wijzigt DeepL de werkwoordstijden van deze zin. Als ik de zin los aanbied, gebruikt DeepL de onvoltooid tegenwoordige tijd (vastlegt/plaatst), maar op alineaniveau wordt die gewijzigd in een onvoltooid verleden tijd (vastlegde/plaatste).

Zin 10

Philips-logo Woorden: 4 | Tekens: 18

“All else is gaslight.”


DeepL-logo Woorden: 5 | Tekens: 22

“Al het andere is gaslicht.”

  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Black Kite-logo Woorden: 5 | Tekens: 34

“Alle andere geluidsdragers zijn passé.”

Metaforen, slang en ander creatief taalgebruik kunnen voor vertalers (zowel die van huid en haar als die uit silicium) een flinke uitdaging vormen. Alleen door dit citaat heel vrij te vertalen, blijft de betekenis behouden.

Levertijd vertaling

De machinevertalingen van DeepL blinken uit in snelheid. In een mum van tijd staat de Nederlandse vertaling in beeld. Met een gemiddelde dagelijkse productie van 2000 tot 2500 woorden kan ik daar niet aan tippen, zelfs niet met assistentie van de meest geavanceerde CAT-tool. Toch wil ik een lans breken voor slow translation, analoog aan bijvoorbeeld slow cooking waarbij meer aandacht en tijd wordt uitgetrokken voor handelingen en processen. Ik ben dan ook niet voor niets vertaler geworden en geen tolk. Een vertaling heeft er baat bij als die een nachtje blijft liggen en de vertaler de materie even kan herkauwen. Een frisse blik kan fouten voorkomen en creatieve blokkades beslechten!

Prijs en privacy

DeepL is een Software as a Service-oplossing. Voor een SaaS-pakket betaalt u per maand € 8,99 voor 5 documentvertalingen. Dat bedrag is uiteraard exclusief een redactieronde. Afgezet tegen mijn tarieven lijkt zo'n machinevertaling al snel voordeliger. Maar het kan nog goedkoper, namelijk (monetair) gratis. Als u tenminste bereid bent om documentatie tijdelijk te stallen op de servers van DeepL om “onze vertaalalgoritme [sic] te trainen en te verbeteren”. Ook gebruikers die op de DeepL-website uit een keuzelijst alternatieve woorden voor foutieve vertalingen selecteren, werken actief mee aan deze training.

Onderscheidend vermogen

Het resultaat van een machinevertaaldienst getraind met een tweetalig corpus (Linguee in dit geval) blijft refereren aan dat corpus. Je zou kunnen zeggen dat de vertaalcomputer een slim gevormd dom antwoord geeft op een ingewikkelde vraag. De vertaler weet dat zo'n antwoord niet altijd even zwart-wit hoeft te zijn en kan grijze gebieden mijden of juist benadrukken. Zo gebruik ik terminologie zeer consistent als bijvoorbeeld onderdelen uit een tekening gemakkelijk teruggevonden moeten kunnen worden in een onderhoudshandleiding. In een blogpost over de verschillen tussen de vertalingen van vertaalengines en menselijke vertalers daarentegen gebruik ik ter afwisseling voor de term vertaalmachine juist weer een verscheidenheid aan synoniemen om de lezer geboeid te houden.

Cirkeldiagram woordgemiddelde
  • identiek
  • verschil in notatie
  • verwante betekenis
  • wijkt af

Gemiddeld wijkt 57,3% van de woorden uit de vergeleken zinnen in meer of mindere mate af. Zo'n orginaliteitspercentage zegt natuurlijk weinig over de kwaliteit van een vertaling, maar toont wel aan dat er iets te kiezen valt voor inkopers van vertaaldiensten. Wil die voor de dag komen met een vertaling met veelgebruikte constructies of kiest die voor een meer onderscheidende formulering die bijdraagt aan een goede SEO-score?

Conclusie

De vertaler blijft vooralsnog leidend in kwalitatief hoogwaardige maatwerkvertalingen met oog voor privacy. Als goed wel goed genoeg is, de tekst snel en goedkoop vertaald moet worden, geen privacygevoelige informatie bevat en het resultaat geredigeerd wordt, kan DeepL een goed alternatief zijn.

vraag offerte aan